Czym jest tachograf?

Pracujesz z ciężarówkami lub innymi pojazdami ciężkimi? W takim razie znasz pojęcie tachografu. W tym artykule dowiesz się wszystkiego o tym, czym jest tachograf.

Chcesz zbudować solidne podstawy wiedzy o tachografie w takich tematach jak jazda poza zakresem przepisów (out-of-scope), funkcja promu/pociągu oraz Smart Tacho 2? Weź udział w naszym bezpłatnym kursie o tachografach w Roadsoft Academy.

Tachograf

Czym jest tachograf? Tachograf to urządzenie montowane w pojazdach o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, takich jak ciężarówki, autobusy i inne pojazdy użytkowe. Rejestruje on czas prowadzenia i odpoczynku, prędkość, lokalizację oraz przejechaną odległość. Tachograf służy jako narzędzie kontrolne pozwalające sprawdzić, czy kierowca przestrzega przepisów o czasie pracy oraz zasad dotyczących czasu prowadzenia i odpoczynku, a od niedawna także do monitorowania kabotażu i delegowania pracowników.

Wymóg prawny

Tachograf nie jest wymagany w każdym pojeździe. Jest obowiązkowy jedynie w pojazdach lub zespołach pojazdów (takich jak samochód dostawczy z przyczepą) używanych w transporcie towarów, których dopuszczalna masa całkowita przekracza 3500 kg. Pojazdy przewożące więcej niż 8 pasażerów, nie licząc kierowcy, również muszą być wyposażone w tachograf. Pierwsze zasady dotyczące czasu prowadzenia i odpoczynku wprowadzono w 1969 roku i od tego czasu stosowanie tachografu jest obowiązkowe. Od 1 lipca 2026 roku tachograf będzie obowiązkowy również w pojazdach o masie od 2500 kg wykonujących przewozy międzynarodowe.

Europejskie przepisy dotyczące tachografów ustala Komisja Europejska. Te zasady dotyczące międzynarodowego transportu drogowego i przewozów autobusowych znane są jako Pakiet Mobilności (Mobility Package).

Egzekwowanie przepisów

Jako firma masz obowiązek przestrzegać przepisów dotyczących tachografów, a ich nieprzestrzeganie może skutkować karami pieniężnymi. W Polsce przestrzeganie czasu prowadzenia pojazdu i odpoczynku oraz prawidłowe używanie tachografów kontroluje przede wszystkim Inspekcja Transportu Drogowego (ITD); uprawnienia kontrolne mają także Policja, Straż Graniczna i Służba Celno-Skarbowa. Dane tachografu można sprawdzić na trzy sposoby:

• Kontrola drogowa: inspektorzy stoją przy drodze, zatrzymują kierowcę i sprawdzają dane tachografu na miejscu.

• Kontrola w przedsiębiorstwie: inspektorzy ITD odwiedzają firmę, aby sprawdzić wszystkie dane tachografów i kart kierowców. Podczas kontroli w przedsiębiorstwie mogą również zweryfikować inne przepisy, takie jak przepisy o czasie pracy kierowców, ustawa o transporcie drogowym oraz przepisy o przewozie drogowym towarów niebezpiecznych (jeśli dotyczy).

• Kontrola cyfrowa: organ kontroli żąda od firmy plików cyfrowych (pliki M i C).

‍

Kontrole są często inicjowane na podstawie otrzymywanych sygnałów. Sygnały te mogą obejmować:

• Profile ryzyka tworzone przez organy kontroli

• Skargi od stron zewnętrznych, obywateli lub policji

• Określoną liczbę punktów karnych w rejestrze ERRU

• Wnioski od innych uprawnionych organów i organizacji branżowych

Odczyt tachografu

Tachograf pozwala firmie udowodnić organom kontrolnym, że przestrzegała przepisów. W tym celu należy regularnie wykonywać odczyt tachografu (tzn. pobieranie danych tachografu). Dane te są przechowywane zarówno w tachografie, jak i na karcie kierowcy. Dane tachografu można analizować za pomocą programu do analizy czasu pracy kierowców, takiego jak ten oferowany przez Roadsoft.

Karta kierowcy

Jeśli używasz tachografu cyfrowego lub inteligentnego, każdy kierowca musi posiadać kartę kierowcy. W Polsce kartę kierowcy wydaje Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych (PWPW) — wniosek składa się online przez portal info-car.pl. Karta służy do identyfikacji kierowcy. Karta kierowcy musi być zawsze włożona do tachografu, aby możliwe było rejestrowanie czynności wykonywanych w czasie pracy (prowadzenie, odpoczynek, gotowość i inne). Na tej karcie kierowcy przechowywane są dane tachografu.

Karta przedsiębiorstwa

Do prowadzenia ewidencji danych tachografu wymagana jest karta przedsiębiorstwa. Karta ta umożliwia pobieranie danych tachografu.

Pobieranie danych

Dane tachografu z karty kierowcy należy pobierać co 28 dni. Niedopełnienie tego obowiązku stanowi naruszenie. Ponadto dane przechowywane w samym tachografie należy pobierać co 90 dni. Podczas kontroli drogowej musisz być w stanie okazać dane tachografu z poprzednich 28 dni; od 31 grudnia 2024 roku, zgodnie z aktualizacją Pakietu Mobilności, okres ten wydłużono do poprzednich 56 dni.

Analiza

Po pobraniu danych tachografu można je analizować. Analizując dane, firma może wykazać, czy przestrzegała unijnych przepisów dotyczących tachografów, oraz uzyskać wgląd w obszary wymagające poprawy i wszelkie naruszenia popełnione przez poszczególnych kierowców. Dobry program do analizy czasu pracy kierowców w pełni przygotowuje Cię do kontroli tachografu. Program do analizy czasu pracy kierowców firmy Roadsoft zdejmuje z Ciebie czasochłonną pracę analityczną.

Rodzaje tachografów

Nieustannie wprowadzane są nowe wersje tachografu. Każda nowa wersja może skuteczniej monitorować, a manipulowanie danymi tachografu staje się coraz trudniejsze. Różne rodzaje tachografów to:

Tachograf analogowy

Tachograf analogowy był pierwszym wprowadzonym typem i jest używany od 1985 roku do monitorowania czasu prowadzenia i odpoczynku kierowców. Nie korzystał on z karty kierowcy, lecz opierał się na tarczy tachografu (znanej również jako wykresówka). Tachograf analogowy jest dziś rzadko spotykany, ponieważ 1 maja 2006 roku wprowadzono tachograf cyfrowy.

Tachograf cyfrowy

Tachograf cyfrowy zastąpił tachograf analogowy. Został opracowany, aby utrudnić manipulacje, oraz ponieważ oferował lepszą funkcjonalność techniczną. Tachograf cyfrowy elektronicznie rejestruje czas prowadzenia i odpoczynku, prędkość, przejechane kilometry, czynności oraz tożsamość kierowcy. Ponadto dane są przechowywane w dwóch miejscach, a nie na jednej wykresówce, jak w przypadku tachografu analogowego. Te dwa miejsca to:

• W tachografie

• Na karcie kierowcy

Smart Tacho 1

Po tachografie cyfrowym wprowadzono nowy model: tachograf inteligentny. Pierwszą wersją był Smart Tacho 1, wprowadzony 15 czerwca 2019 roku. Nazwano go „inteligentnym", ponieważ wprowadził kilka nowych funkcji, których nie było w tachografie cyfrowym: GNSS (globalny system nawigacji satelitarnej do śledzenia lokalizacji), DSRC (komunikacja z urządzeniami kontrolnymi) oraz ITS (łączność z urządzeniami zewnętrznymi przez Bluetooth). Te nowe funkcje jeszcze bardziej utrudniły oszustwa i manipulowanie danymi tachografu.

Smart Tacho 2

Od 21 sierpnia 2023 roku Smart Tacho 2 jest obowiązkowy dla wszystkich nowo rejestrowanych pojazdów. Pojazdy zarejestrowane po 21 sierpnia 2023 roku muszą być wyposażone w Smart Tacho 2, w przeciwnym razie nie mogą poruszać się po drogach. Oprócz nowo rejestrowanych pojazdów, pojazdy wykonujące przewozy międzynarodowe wyposażone w Smart Tacho 1, tachograf cyfrowy lub tachograf analogowy również muszą wymienić swój tachograf. Ten proces wymiany znany jest jako retrofit. Smart Tacho 2 posiada ulepszone wersje istniejących funkcji, a także nowe możliwości, takie jak funkcja załadunku i rozładunku, umożliwiająca egzekwowanie przepisów dotyczących kabotażu i delegowania pracowników.

‍